John Bramblitt, de blinde schilder.jpg

Veel Kan Wel, sprekerslijn Begrotingsbehandeling

Niemand weet hoe de wereld er in 2030 precies uit zal zien, zo opent onze begroting. Dat is zo. Grote vraagstukken komen op ons af, zoals de klimaatverandering, energietransitie en het gezond en veilig houden van onze leefomgeving. Veel vraagstukken zijn nu al actueel in Brabant.

Wij lopen voorop in het tegenkomen van problemen en voorop in het vinden van oplossingen. Als je nog bezig bent om het als een probleem te beschouwen, dan zou je momenteel denken dat de provincie ‘op slot zit’. Dat er niks meer kan. En dan krijg je ook nog eens de commissie-Remkes op je dak met als hoofdboodschap: ‘niet alles kan!’

GroenLinks steekt liever de kop in de frisse buitenlucht dan in het zand en weet al heel wat decennia dat de draagkracht van onze leefomgeving minder wordt als we deze blijven uitputten. Maar het ligt niet in onze aard om hierover te somberen. Wij weten namelijk ook allang: veel kan wel! Als je de mens centraal blijft zetten en binnen de grenzen van de aarde blijft. Daar zet het bestuursakkoord en ook deze begroting belangrijke stappen in.

Veel kan wel. Op het gebied van Water, bodem, natuur en milieu bijvoorbeeld. Goed om te zien dat er een extra accent komt op de waterrobuuste inrichting van Brabant. GroenLinks is erg blij dat GS nadruk legt op versneld realiseren van het Natuurnetwerk Brabant en de ecologische verbindingszones - daar hebben we ons flink druk over gemaakt in de afgelopen jaren. Belangrijk is ook de aanpak voor klimaatadaptatie. 33 miljoen is hiervoor een mooie aanzet.

Wel zijn we kritisch over de Verdroging van de Centrale Slenk. Belangrijk voor onze drinkwatervoorziening en als indicator voor onze natuurverdroging. Wat betekent die verdroging voor de vergunningen voor grondwateronttrekkingen in Brabant? Wat betekent dit voor de handhaving op illegale onttrekking? Graag toezegging dat dit de maximale aandacht krijgt van GS de komende jaren.

Veel kan wel als we onze omgeving willen beschermen. Niet voor niets dienen we met de PvdA een motie in tegen bomenkap. En in en rond die bomen leven vogels. Maar volgens CBS-cijfers nemen 13 van de 20 kenmerkende broedvogelsoorten in de stedelijke omgeving in aantal af. Denk daarbij aan bekende prachtbeestjes zoals de huismus, de koolmees en staartmees en de gierzwaluw. Dit heeft verschillende oorzaken, zoals minder nestmogelijkheden en voedselplekken. Dat baart GroenLinks zorgen. Zeker omdat bijvoorbeeld de koolmees van groot belang is in de strijd tegen de eikenprocessierups. Hoe staat het nu met onze stadvogels in Brabant? Voorheen stelde de provincie 5 ton beschikbaar voor een project van vogelbescherming waar onder andere nest- en verblijfplaatsen mee worden gerealiseerd voor stadsvogels, maar ook vleermuizen. De middelen voor de concrete maatregelen landen vooral bij de B5. GroenLinks wil dat dit succesvolle project wordt verbreed naar heel Brabant. GroenLinks dient daarom een motie in met D66 en de PvdA om te onderzoeken op welke wijze opvolging kan worden gegeven aan dit project, zodat meer steden en stedelijke omgevingen (waaronder ook zeker de grote dorpen) zich kunnen inzetten voor de stadsvogels.

Foto 2 bij spreektekst in de zaal.jpg

Veel kan wel als je de omgeving niet vervuilt. P-FAS zijn nu veel in het nieuws. Het bekendste voorbeeld hiervan is misschien wel GenX, waarmee we ook in Helmond veel problemen hebben gehad. GenX staat inmiddels op de lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen, maar dit heeft lang geduurd.

De potentieel zeer zorgwekkende stoffen zijn de P-FAS van de toekomst. Het is daarom goed om hier in de vergunningsverlening actief rekening te houden met deze stoffen. GroenLinks dient daarom een motie in om bij de vergunningsverlening strenger te toetsen op de potentieel zeer zorgwekkende stoffen.

Zorgwekkend vinden wij ook het antwoord op onze vraag: wanneer komen de uitkomsten van het ‘diepgaand onderzoek’ naar de nazorg stortplaatsen beschikbaar? Antwoord: uiterlijk medio 2024 conform de gesloten overeenkomst. Dit is absoluut onvoldoende vanuit onze controlerende taak als PS. We willen de toezegging dat hierover al deze periode een tussenrapportage komt naar PS. Financieel, ecologisch en milieutechnisch vinden we dit namelijk een spannend dossier.

Even een intermezzo over financieel spannend en onze controlerende taak. Vele generaties GroenLinksers voor mij in dit huis plachten de provinciale begroting helemaal uit te spitten. En daarbij stuit je onvermijdelijk op foutjes. Zoals het kengetal structurele exploitatieruimte dat onjuist stond opgenomen [begroting blz 146, bijlagen blz 111]. U ziet het: ook vanuit de coalitie zijn we scherp, en dat blijven we.

Veel kan wel als we ons morele kompas bewaken. Als we bij al onze mooie Brabantse nieuwe innovaties ook de ethische aspecten afwegen. Wat betekenen nieuwe technologieën voor onze privacy, voor onze manier van leven, voor dierenrechten, voor het recht op betaalbare toepassingen voor iedereen (en niet alleen de Brabanders met een dikke portemonnee)? Zeker bij de sleuteltechnologieën gaat dit belangrijk zijn. Wat zijn de mogelijkheden voor PS om hierin een kaderstellende rol te nemen?

Veel kan wel op het gebied van energie. Voor GroenLinks is het belangrijk dat iedereen meedoet. En dat initiatieven van onderop, met directe opbrengst voor de omgeving, tot bloei komen. Voor ons zijn daarmee in deze begroting de belangrijkste speerpunten dan ook sociale innovatie en participatie, samen mee kunnen doen, van zoveel mogelijk Brabanders bij de RESSEN. Wat betreft die sociale innovatie gaat het College aan de slag [techn.vraag 58]. Er is een samenwerking met Enpuls voor de opzet van een Social Energy Team. Ervaringen hiervan worden teruggekoppeld. Dat de ambitie van 50% hernieuwbare energie op land in eigendom kan komen van de lokale omgeving en verankerd kan worden in de omgevingswet, vindt GroenLinks een prima stap. Die naar onze mening wel krachtiger benoemd mag worden en waar we nieuwsgierig naar zijn. ‘Iedereen kan meedoen’ is een van de opdrachten van deze, van onze, coalitie.

Een laatste kwetsbaar element is wel hoe iedereen de informatie krijgt zodat hij of zij mee kan doen. Er ontstaan steeds meer energieloketten in Brabant. Mogelijk kan de bibliotheek als informatiepunt nog een rol oppakken? Graag horen we de reactie van de Gedeputeerde daarop.

Veel kan wel bij onze voedselproductie, onze landbouw en de bescherming van onze gezondheid, ons landschap en onze natuur. Boeren en tuinders hebben behoefte aan kennis over natuurinclusieve landbouw. Uit onderzoek van Wageningen Universiteit, het Louis Bolk Instituut en Aequator Groen & Ruimte blijkt dat de vraag en aanbod van kennis over natuurinclusieve landbouw maar matig op elkaar aansluiten. Kan het College ervoor zorgen dat de eigen online informatie hierover aantrekkelijk en overzichtelijk kan worden gemaakt, met praktijkvoorbeelden? Graag een reactie.

Over natuurinclusief gesproken: de brancheorganisatie voor akkerbouw ontwikkelde een biodiversiteitsmonitor, vergelijkbaar met die voor de melkveehouderijsector. Deze monitor geeft boeren inzicht op bedrijfs- en perceelniveau. Maar kunnen we deze ontwikkeling als PS ook krijgen, als percentage van het aantal (nieuwe) ondernemers die de monitor uitvoert op eigen bedrijf? Waar staan we nu en waar gaan we naartoe? Het gaat immers over onze eigen doelstelling om de biodiversiteit op landbouwpercelen toe te laten nemen.

Beeld3 bij de spreektekst

GroenLinks wil daarnaast brug slaan tussen stad en land. In 2017 vroegen onze Staten al bij motie om belemmeringen weg te nemen voor voedseleducatie bij de boer. Inmiddels zijn we twee jaar later en geven boeren (en vooral boerinnen) bij ons aan dat ze nog steeds geld moeten toeleggen als er een klas op bezoek komt. Dit motiveert niet echt om als ondernemer aan schoolkinderen te laten zien waar hun eten vandaan komt. Vandaar dat we samen met het CDA en D66 een motie indienen.

Daarnaast willen we van het nog uit te werken programma gezondheid het onderwerp luchtkwaliteit nadrukkelijk onderdeel laten zijn. Graag de reactie van GS.

Veel kan wel om ons in beweging te houden. Als dichtbevolkte, ondernemende en ontwikkelde provincie past het ons om voorop te gaan in schone mobiliteit. Maar hoe zit het met nieuwe, hoogwaardige manieren van openbaar vervoer, zoals in het bestuursakkoord staat? Graag een reactie.

In de begroting lezen we over de komomleidingen. De provincie wil de potentie van drie omleidingen onderzoeken. Navraag leert ons nu dat er vier in beeld zijn: Nuenen, Volkel, Chaam en Diessen. Er valt er dus maar 1 af? GS zegt hiermee de leefbaarheid te willen verbeteren en kansen te willen bieden voor ruimtelijke en sociale ontwikkeling binnen de kernen. GroenLinks vindt dat we elke komomleiding apart moeten wegen op alle aspecten. Daarbij wegen we ook verlies van gezondheid, natuur en landschap. Kan GS toezeggen dat elke komomleiding apart naar onze Staten komt ter beoordeling en afweging?

En ten slotte over dit onderwerp, maar ook volgend uit de komomleiding bij Nuenen: wat kan GS ons vertellen over de verkeersafwikkeling door en rond Eindhoven. Kan er een toezegging komen dat er geen doorsnijding door het Dommeldal komt?

Veel kan wel bij renovatie en herbestemming. GroenLinks is enthousiast over het idee voor een Actieprogramma Nieuwe Woonvormen. Wel is het zo dat er nog veel ‘op stapel’ staat en dat we daar nu met de begroting 2020 nog geen echt zicht op hebben. Ja, het laat zich moeilijk in een prestatie-indicator vastleggen. Omdat het vaak om specifiek en lokaal maatwerk gaat. Dit mag dan zo zijn, maar dan kun je nog een eigen ambitie hebben. Juist omdat deze woonvormen zo flexibel kunnen zijn, geef je dan nog ruimte genoeg aan collectieven zelf voor de invulling ervan. Wij missen nog wat ambitie binnen dit College om hier ECHT regie op te pakken en pro-actief ruimte voor te geven. We willen niet dat nieuwe woonvormen een elitaire of obscure niche worden, maar echt perspectief geven voor veel groepen Brabanders. Overal horen we om ons heen dat de behoefte aan nieuwe woonvormen toeneemt. Denk aan starters, zorg- en seniorenwoningen, hofjes, mantelzorgwoningen, collectieven. Wanneer komt dit Actieprogramma? En kunnen we daar toch niet enkele effect-indicatoren aan hangen?

Veel kan wel als we het potentieel van mensen aanboren. GroenLinks wil weten van het College welke resultaten er zijn behaald vanuit het manifest ‘de wet op behoud van creativiteit’ (het uitdragen van het belang van creativiteit, het scheppen van een omgeving die uitnodigt tot onderzoeken, experimenteren en reflecteren en volop ruimte geven aan de spelende mens). Draagt deze wet bij aan het neerzetten van een herkenbare en eigen aanpak van de cultuuragenda zoals die wordt nagestreefd? Een brede basis en herkenbare toonaangevende top, een proeftuin met experimenten waarin kunst en cultuur worden ingezet bij maatschappelijke thema’s, een bedrijfstak cultuureducatie en input voor gemeenten om een cultuurbeleid op te stellen gericht op cultuurparticipatie en -educatie om zo de leefbaarheid te versterken. Ambities te over, maar wanneer weten we of we die ook kunnen gaan waarmaken? Cultuur verbindt en gaan we die verbinding ook oppakken en waarmaken in het uitvoeringsprogramma 2020-2024? Ook hier staat de vraag nog open: hoe wordt het beleid verder ingevuld. Zodat we zoveel mogelijk Brabanders in gelegenheid stellen om hun leven te verrijken met kunst en cultuur?

We houden vast aan de in BrabantStad gemaakte afspraken met OCW. Voor de periode 2021-2024 wil GS jaarlijks €5,6 mln beschikbaar te stellen voor de ondersteuning voor professionele kunstinstellingen. Verder is onze begroting voor 2020 gebaseerd op het uitvoeringsprogramma cultuur 2016-2020. De bedragen voor de periode daarna zullen worden meegenomen in ons volgend jaar nieuw op te stellen cultuurbeleid. In dat beleid zullen de thema’s uit het regioprofiel een plek krijgen. Dat klinkt aardig, maar dit gaat alleen over de tien grote instellingen die gematcht worden in de basisinfrastructuur. En dus niet over de aanzienlijk grotere rest van de culturele instellingen in Brabant. GroenLinks heeft hier grote zorgen over. Kan GS hierop reageren: gaan we nu rücksichtslos bezuinigen en instellingen afbreken die juist prachtige en unieke voorstellingen hebben kunnen brengen en een cultureel ecosysteem hebben opgebouwd in Brabant in de afgelopen jaren? Graag een reactie.

En wat doen we met de zorgen vanuit kunst- en cultuurliefhebbers en makers zelf? Ook over de ervaren onvoldoende indexatie nu? Na vier jaren bezuinigen is het onmogelijk om het voorgaande voorzieningenniveau in stand te houden. Bij onvoldoende hoge indexatie volgt er dat mensen ontslagen zullen worden. Graag reactie van de Gedeputeerde.

Laatste beeld tijdens bijdrage van Hagar

Veel kan wel. Dat blijkt uit de schilderijen die hier achter me geprojecteerd zijn. Gemaakt door John Bramblitt, die ging schilderen nadat hij door ziekte blind werd op 30ste. Hij leerde zich aan, door intensieve studie en veel uitproberen, om via zijn andere zintuigen kleur van verf, vorm en textuur te kunnen identificeren en daarmee prachtige nieuwe dingen te creëren. Inspirerend.

Ik sluit af. Veel kan wel in ons mooie Brabant. Laten we zorgen dat de Brabanders van de toekomst, de volgende generatie, ook in een provincie kunnen wonen waar veel kan.